Lời giới thiệu

của Giáo-sư Phạm Việt Tuyền

Tổng Liên-Hội Người Việt Tự Do Hải Ngoại tổ chức đại hội diễn đàn chính trị ở Montréal (Canada) vào những ngày cuối tháng 8 đầu tháng 9 năm 1991. Như một thành viên trong phái đoàn Liên Hội Người Việt Quốc Gia Tự Do tại Pháp, tôi đă đến tham dự đại hội, với tất cả tinh thần trách nhiệm nhưng cũng với một tâm trạng bất đắc dĩ v́ lư do riêng... Trong khi cố làm tṛn bổn phận, đặc biệt là với bài đặt vấn đề “đi t́m một hệ thống văn hóa xă hội mới cho Việt Nam ở thời hậu-cộng-sản” để mời đại hội và, qua đại hội, mời đồng hương đồng bào khắp nơi góp ư thảo luận hầu cùng nhau t́m ra một lối sống mới, một nếp sống trẻ cho dân tộc ngày hôm nay, tôi đă bất ngờ được thưởng thức nhiều thú vị...
Bất ngờ thú vị nhất là được gặp hai người học tṛ cũ ở Đại học Văn khoa, chị Thủy-Trang và anh Nguyễn Bá-Dĩnh. Đôi bạn trẻ này đă đem tới tặng tôi tập thơ Ngọt Ngào Nỗi Nhớ vừa mới phát hành, rồi, sau đó ít hôm, lại nhờ tôi đề tựa cho thi tập Ḍng Thơ Lưu Lạc mà bạn đọc thân mến tuy chưa quen biết, đang cầm trên tay.

Cuốn Ḍng Thơ Lưu Lạc này gồm hai phần: 18 bài của Thủy-Trang và 38 bài của Nguyễn Bá-Dĩnh.
Thủy-Trang t́m thấy ngọt ngào trong nhớ thương quê cũ cảnh xưa. Chẳng hạn như từ sông Tiền cửa Đại mà nàng đă rời bỏ ra đi trong một đêm vượt biên vượt biển:

đời là một thoáng chiêm bao
t́m trong xa lạ ngọt ngào nhớ thương
(từ một ḍng sông)

Trong thế giới cảm nghĩ của nàng, Thủy-Trang đă nghe thấy đủ thứ âm thanh tiết điệu mà có lẽ ít ai nghe thấy:

tôi nghe chiều ngộp hư không
nghe đời quạnh vắng nghe ḷng bơ vơ
(tôi nghe)

Nàng nhớ thương quê hương và tuổi trẻ ngọt ngào như hương vị trái cây B́nh Dương (Nhớ quê). Mỗi khi ngắm cảnh nơi xứ người, nàng tưởng nhớ quê nhà với biết bao nhiêu kỷ niệm thân thương (Chiều quê). Sống đời lưu vong vất vả, nàng thương chị đă mất hết vẻ đẹp của “mười ngón ngọc ngà”, thương em đă làm xấu đi những ngón tay “thon dài” như mấy búp măng non... Sống nơi xứ người tuyết phủ, nàng lúc nào cũng mong đợi mùa xuân, nhưng xuân xứ người có tới cũng chỉ đủ gợi nàng nhớ lại những xuân cũ nơi quê nhà với mai vàng nở rộ bên gốc cau già, khóm trầu xanh...

Nàng thường cảm thấy lẻ loi buồn nhớ, bất kể những đổi thay của trời đất vạn vật qua bốn mùa thu đông xuân hạ của xứ tạm dung. Buồn nhớ nhiều nên nàng hay mơ mộng, có lúc muốn hóa thành thác, thành ḍng nước, biến thành mây, thành mưa, thay v́ làm người lưu lạc sống trong cảnh nhớ thương sầu tủi.
Mười bảy bài thơ của Thủy-Trang có thể thu gọn lại trong một câu: sống nơi xứ người tháng này qua năm khác mà khôn nguôi nỗi buồn rầu thương nhớ quê hương! “u đó cũng là mười bảy bức thông điệp nàng thầm gởi cho những ai mải miết ganh đua với đồng hồ, với xe cộ máy móc, với các tiện nghi vật chất, với bạn hữu bà con thiên hạ, mà quên hết cả, quên ngay cả...tâm hồn Việt nam của chính ḿnh, với nguồn hạnh phúc sâu xa!

Thơ Thủy-Trang thường tế nhị, nhẹ nhàng, c̣n thơ Bá-Dĩnh th́ phong phú, linh động phóng khoáng hơn.

Bá-Dĩnh cũng thương nhớ quê hương, cũng thương cảnh cũ người xưa, nhưng với nhiều nét đậm đà:

mẹ tôi uống nước sông Ba
cha tôi quê tận Quảng Đà sông Thu
lớn lên theo bụi sóng mờ
theo hàng dương lả lơi bờ biển xanh

trôi vào tuổi mộng lênh đênh
hồn say ánh mắt người B́nh dương mơ
rồi đi xa lắc xa lơ
nửa ṿng trái đất ngóng mờ nhân gian
(Xót phận)

Trong tập thơ này, tôi rất tiếc là ít thấy vang bóng của t́nh yêu giữa chàng trai xứ Quảng và nàng con gái B́nh-dương gặp nhau ở Đại học Văn khoa Sài-g̣n... Chỉ thấy Thủy-Trang nói liên miên về t́nh thương nhớ quê hương và một đôi lần về t́nh chị em. C̣n Bá-Dĩnh th́, ngoài t́nh quê hương non nước, hay nói về bạn, nói với bạn và thỉnh thoảng nhắc đến t́nh anh em, t́nh cha con, t́nh cha mẹ vợ chồng con cháu...
Đây là mấy câu bộc lộ t́nh cha con trong một bài diễn tả t́nh bạn:

lúc ấy tao ở Verdun, đường số bốn
trên lầu ba, cầu thang gỗ bên ngoài
con đi học khi tuyết rơi buổi sớm
cầu thang trơn..té dập cả bờ môi.
(Nhớ bạn)

Và đây là một nét thoáng qua nhắc tới người anh, cũng lẩn khuất trong một bài gởi bạn:

ngắm anh nhớ lại lần đầu gặp
e-ấp nụ cười hồn nhiên sao
cùng tuổi người anh tôi đă khuất
cũng đời trai hẹn với lao đao.
(Ngập ngừng)

Trước sau nhan nhản những bài liên quan tới bạn hữu: gửi Cung Vũ, nhớ bạn, gặp người Điện-bàn, gởi Phan Ni Tấn, bạn về, đời chỉ là hư ảo, đêm về từ Ottawa, nhớ sông, khóc Nguyễn Ang Ca...

Đọc đi đọc lại thi tập Ḍng thơ lưu lạc khá nhiều lần, từ lúc c̣n ngồi trên phi cơ của hăng Liberté vượt Đại Tây Dương từ Montréal về Paris trong đêm 6 rạng ngày 7 tháng 9, cho đến khi trở về sống và làm việc trở lại tại Strasbourg trong mùa khai trường năm học 1991-92 (cũng là mùa mở màn các sinh hoạt cộng đồng do Hội người Việt Tị Nạn Strasbourg chủ trương sau hai tháng hè), tôi thấy trong tim óc tôi vượt trổi xuất sắc ba bài.
Trước hết bài Má vợ, đơn sơ mà cảm động, mở đầu bằng hai câu:

chiều qua má vợ đăi ḿnh
dĩa xào rau muống tưởng xanh được ḷng
Bài thơ tiếp nối với những câu như:
vợ tôi sanh đứa con so
một tay má ẵm, má đưa ngọt ngào
vợ tôi sanh đứa con sau
B́nh dương-Châu đốc ngại đâu đường dài
đến khi đất nước đổi đời
bàn tay má cũng chẳng rời cháu, con
nhà nghèo theo vận nước non
mỗi tuần cũng xuống Sàig̣n thăm nuôi

và kết thúc bằng hai câu ngắn gọn mà ư nghĩa bao la vô bờ bến:

xuống thuyền ra giữa biển Đông
mới hay ḷng má mênh mông hơn nhiều!

Thứ nh́ là bài Hàng xóm với năm khổ thơ bốn câu năm tiếng, vẽ lên những h́nh ảnh độc đáo, gợi ra những ư tứ mới lạ:

sáng sớm người gọi cửa
ra xem: ông phát thư
da ngăm ngăm râu rậm
h́nh như gốc Ba-tư.

bỗng thấy mấy đứa bé
nhà bên phải vói sang
gật đầu chào có lệ:
chúng người Phi-luật-tân.

ra sau tưới cây cỏ
cũng có tiếng đám nhỏ
phía trái bên kia nhà:
gia đ́nh nầy người Hoa.

cặm cụi làm chợt thấy
có người vẫy tay chào
từ một vuông cửa sổ:
lăo Do-thái phía sau.

bốn bên bốn giống người
chẳng...ta là ốc đảo?
quê nhà ơi, mờ ảo
ḷng ta bao giờ nguôi!

Tuy vắn, nhỏ, bài thơ trên có thể đem phổ nhạc hay quay vidéo?

Thích thú hơn cả và cũng cảm kích hơn cả, đối với tôi, là bài thơ Cảnh già. Bài này chỉ có ba khổ bốn câu lục bát mà phô diễn trước mắt người đọc tất cả một màn kịch...câm, một tấn kịch bi thương vô tiền khoáng hậu:

một ông tám chục tuổi hơn
ông kia bảy chục tuổi buồn bể dâu
hai ông ngồi đối mặt nhau
hai đôi mắt đục đọng sầu lạnh trơ

xanh xao mấp máy môi khô
ư chừng hiu quạnh bơ vơ đợi lời
tay chân lẩy bẩy ngậm ngùi
bốn ṿng xe đẩy lui cui ngập ngừng

ngày qua đêm lại xoay ṿng
hai ông cùng xứ lưu vong cùng thời
t́nh cờ vào lúc cuối đời
vô nhà thương ở xứ người...ngó nhau!

H́nh ảnh hai cụ già người Việt tị nạn...ngồi im lặng nh́n nhau...trong một nhà thương tê liệt...ở một xứ tạm dung... C̣n cái nh́n câm lặng nào nôn nao, xôn xao, xốn xang, kinh hoàng mà hùng hồn hơn?

Lời giới thiệu có thể so sánh với một chung rượu khai vị. Bạn đọc đă cạn chén khai vị rồi. Xin mời vào bữa tiệc tinh thần và t́nh cảm mà đôi bạn Bá-Dĩnh & Thủy-Trang đang ân cần cống hiến.

(Strasbourg, Rằm Trung Thu Tân Mùi)

Trang Chính

Ḍng Thơ Lưu Lạc