Đọc Nguyễn Bá Dĩnh:
Mùa Đông Quạnh Vắng

Tiểu Đăng
 

Tuyển tập 10 truyện ngắn. Đề tài đa dạng Bối cảnh có thể ở quê nhà, có thể nơi định cự Nhan của cả tập là tựa của truyện thứ tư.
Một khi tựa được lấy làm nhan chung cho tác phẩm, th́ truyện phải d-ược coi là tiêu biểu, hoặc d-ược chính tác giả cho là hay nhật Đây là một câu chuyện t́nh, một thứ t́nh thực tế trong cuộc sống, thứ t́nh phải chịu thử thách của xa cách, của đ̣i hỏi t́nh dục, của gần gũi nam nự Một người hôn phối, nam hay nữ cũng vậy, suốt d-ời không có dịp sống cách xa người phối ngẫu, dễ giữ d-ược ḷng chuyên nhất hơn .
Trong truyện Mùa Đông Quạnh Vắng, tác giả đă đặt nhân vật nữ là Thương trong hoàn cảnh phải chịu thử thách (chồng đi cải tạo, chồng vượt biên trước), dể Thương có cơ hội phản bội chộng Rồi cuối cùng, bị chồng con bỏ, bị cả người t́nh bỏ, Thương phải sống trong "mùa đông quạnh vắng", ở Gia Nă Đại Thương đă phải trả cái giá cho sự phản trắc của nàng.
Tất nhiên, nhân vật nữ tên Thương phải chịu trách nhiệm về hành vi của mịnh Nhưng tôi nghĩ, tác giả Nguyễn Bá Dĩnh cũng phải chịu trách nhiệm một phận Nhân vật hư d-ể chịu cái kết quả thảm khốc kia, là do tác giạ Tôi nói vậy là muốn d-em truyện này d-ối chiếu với một truyện khác trong tập, truyện Thân Em Như Tấm Lụa Đào.
Trong truyện vừa nói, nhân vật nữ tên Ngọc cũng "hư" không kém ǵ Thương, đôi khi lại c̣n chủ động để "hư" với cả chồng của bạn nựa Nhưng Việt, nhân vật nam đối tượng, lại là mẫu người "biết tự chế". Việt là cái đối lực để giữ cho cảnh đổ vỡ không xảy ra. Ở phần vào chuyện, tôi nói đến "những chuyện nên có", chính là muốn nói đến những chuyện đại để như chuyện này.
Trong truyện (tôi dùng chữ "truyện" cho h́nh thức, chữ "chuyện" cho nội dung) này, tôi bắt gặp d-ược vài câu của Nguyễn Bá Dĩnh, mới nghe th́ tầm thường, nhưng nghiệm kỹ, chính là chân lư. Ở một chỗ, nhân vật nữ tên Thuư bặn của Ngọc, nhưng "phải chăng" hơn Ngọc) khuyên bạn: "Theo tao, phận gái tụi ḿnh không nên chạy theo người ḿnh yêu mà phải biết dừng lại với người yêu ḿnh". Ở một chỗ khác, trong một cuộc hôn nhân đă đến độ phai tàn, tác giả viết: "Cái chữ "nghĩa" là chữ mà người ta thường mang ra để biện hộ cho sự phá sản của chữ "t́nh".
Nh́n chung, truyện của Nguyễn Bá Dĩnh có ư hướng buồn. Nhưng hai truyện cuối tập Donna và T́nh Hàng Xóm) không buồn. Hai truyện đều liên hệ đến con chó. Chẳng lẽ tác giả bi quan với người, nên nh́n sang loài vật để có được một chút an ủi. Tôi chợt nhớ đến bài thơ Vương Ngữ Đường cảm đề cuốn Liêu Trai Chí Dị của Bồ Tùng Linh: Liệu ưng yếm tác nhân gian ngữ, ái thính thu phần quỉ xướng thi.
Đọc hai truyện vừa nói, độc giả sẽ cảm thấy vụi Tác giả muốn độc giả bớt buồn khi đọc xong những truyện buồn phía trước chăng?
Nhưng truyện hay nhất trong toàn tập là truyện Chị Minh. Đây là một câu chuyện buồn, rất buồn, nhưng hay. Truyện như thế này: Vĩnh và Vinh là bạn học cùng lợp Vĩnh lui tới nhà Vinh, làm quen được em gái của Vinh là Nga. Rồi hai người yêu nhau. Nhưng cuộc t́nh mới chớm, liền gặp trái ngang. Nga có người chị tên Minh, đẹp, đă hứa hôn với thiếu tá Hoàng, nhưng trước khi thành hôn, Hoàng tử nạn v́ mịn Từ đó, tâm trí Minh trở nên không b́nh thường, khi điên khi tỉnh, lẫn lộn giữa thực và không thực. Có lúc, Minh dường như tưởng Vĩnh là Hoàng; có lúc, Minh biết Vĩnh là người yêu của em gái, nhưng "lộng giả thành chân", vẫn thân yêu tŕu mến với Vĩnh, vẫn đ̣i Vĩnh đi mua áo cưới cho ḿnh, vẫn nhờ Vĩnh xối nước bồ kết để gội đầu. "Cứ mỗi lần Vĩnh đến, chị Minh lại quấn lấy Vĩnh mà kể chuyện này chuyện nọ hay lôi Vĩnh ra vườn sau để nô đùa. Nga buồn lắm nhưng thương chị" Thật ra, Vĩnh cũng đă có lần xúc động trước "chị Minh". Như trong một lần xối nước cho chị gội đầu, thoáng thấy khuôn ngực đẹp của chị Và cũng đă nhiều lần Vĩnh tự hỏi thứ t́nh cảm mà chàng dành cho chị Minh là thứ t́nh cảm ǵ?
Tất nhiên, truyện đă diễn ra như thế, th́ không thể nào quay trở lại chỗ có "có hậu" được. Vĩnh sang Gia Nă Đại du học, rồi nhận được thơ của Vinh báo cho biết Nga đi lấy chồng, và Minh chết. Chết ở dưới sông. Bằng cách nhảy xuống. Tác giả không nói rơ khi nhảy xuống, Minh điên hay tỉnh. Độc giả không biết Minh chết đuối, hay tự tử. Trong thơ cho bạn, Vinh viết: "Từ ngày mày đi rồi, chị ấy buồn lắm, c̣n buồn hơn cả cái Nga nữa". Tôi lại liên tưởng đến một người con gái điên khác, Ngọc trong cuốn Cành Vàng Lá Ngọc của Nguyễn Công Hoan. Tôi nhận thấy Ngọc cũng chết như Minh, nhưng có hạnh phúc hợn.
Đọc xong 10 truyện trong Mùa Đông Quạnh Vắng, tôi nhận thấy truyện của Nguyễn Bá Dĩnh hay ở cốt truyện và ở những chi tiết sống động. Sống động có nghĩa là thật. [trích Tiểu Đăng, mục Đọc Sách, Làng Văn]

Mùa Đông Quạnh Vắng